K-01 Agence Rol cam negatifi · Bibliothèque nationale de France · c. 1920–1921 Künye: açılış portresi
Dijital arşiv1881 — 1938
Selanik’te başlayan bir hayatın, Samsun’dan Ankara’ya uzanan bir mücadelenin ve bir cumhuriyetin kuruluşunun belgeleri. Fotoğraflar, yazılı kaynaklar ve kendi sözleri — her biri nereden geldiğiyle birlikte.
Dönüm noktalarıyla başlayınBu sayfalar bir anma metni olarak değil, bir okuma odası olarak düzenlendi.
Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatı, Osmanlı Devleti’nin son yıllarını Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk on beş yılına bağlar. Bu arşivde o dönemi seçilmiş fotoğraflar, belgeler ve konuşmalar üzerinden izliyoruz.
Kendisine ait her söz, yayımlandığı eser ve tarihle birlikte verilir; kaynağı doğrulanamayan sözlere yer verilmemiştir. Her görselin kim tarafından üretildiği, bugün nerede bulunduğu ve hangi koşullarla kullanılabildiği kaydının yanında yazılıdır.
Arşivin eksikleri de görünür bırakıldı. Doğrulanmış bir görsele ulaşılamayan yerlerde tipografik levhalar kullanıldı; bu boşluklar kaynakçada tek tek listelendi.
Dönüm noktalarının arasında kalan yıllar — Trablusgarp, Sofya, Bitlis, Yedinci Ordu, iktisat, antlaşmalar, geometri, Hatay ve vasiyet — ayrı bir odada, görselleriyle okunur.
Oda 011881–1938
Seçilmiş tarihler. Bir yıl seçin; açıklama, görsel ve kaynak birlikte değişir. İnce kalan yılların dosyası bir sonraki odadadır.
1881 · Selanik
Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın oğlu Mustafa, Osmanlı Devleti’nin Selanik şehrinde doğdu. Doğum gününe dair kesin bir kayıt yoktur; kendisi daha sonra 19 Mayıs’ı doğum günü olarak benimsedi.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Selanik, 1881
11 Ocak 1905 · İstanbul
1899’da girdiği Mekteb-i Harbiye’yi 1902’de teğmen olarak bitirdi; ardından Harp Akademisi’ni kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı. İlk görev yeri Şam’daki 5. Ordu oldu.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
1905–1907 · Şam
11 Ocak 1905’teki mezuniyetin ardından ilk görev Şam’daki 5. Ordu oldu ve 1907’ye kadar sürdü. 1906’daki cemiyet bu görevin içindedir ve ayrı bir kayıttır. 1907’de Selanik’e, 3. Ordu bölgesine geçti.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
5. Ordu
1906 · Şam
Harp Akademisi’nden sonra Şam’daki 5. Ordu’ya atandı. 1906’da birkaç subayla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’ni kurdu. Cemiyet küçük kaldı; 1907’de Selanik’e geçince siyasetin merkezi İttihat ve Terakki’ye kaydı.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: Vatan ve Hürriyet · Konu dosyası: Vatan ve Hürriyet
Şam, 1906
13 Nisan 1909 · İstanbul
13 Nisan 1909’da, Rumi takvimle 31 Mart 1325’te, İstanbul’da Meşrutiyet yönetimine karşı bir ayaklanma başladı. Selanik’ten gelen Hareket Ordusu şehre yürüdü. Mustafa Kemal bu kuvvetin kurmay heyetindeydi; binbaşılığı henüz yoktur.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: 31 Mart ve Hareket Ordusu · Konu dosyası: 31 Mart ve Hareket Ordusu
13 Nisan 1909
1911–1912 · Trablusgarp
İtalya’nın Trablusgarp’a saldırısının ardından Mısır üzerinden, sivil kıyafetle cepheye ulaştı. Tobruk ve Derne’de yerel kuvvetlerle savaştı; 27 Kasım 1911’de binbaşı oldu. Balkan Savaşı başlayınca İstanbul’a döndü.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: Derne ve Tobruk · Konu dosyası: Derne ve Tobruk
1913–1915 · Sofya
Balkan Savaşları’ndan sonra Sofya’ya ataşemiliter atandı; görev Belgrad ve Çetine’yi de kapsıyordu. 1 Mart 1914’te yarbay oldu. 1915 başında İstanbul’a döndü ve 19. Tümen komutanlığına getirildi.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: Sofya ataşemiliterliği · Konu dosyası: Sofya ataşemiliterliği
25 Nisan – Ağustos 1915 · Gelibolu
19. Tümen komutanı olarak 25 Nisan’da Arıburnu’na yapılan çıkarmayı durdurdu; Ağustos’ta Anafartalar Grubu komutanı olarak cepheyi tuttu. Haziran 1915’te albaylığa yükseldi.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: Çanakkale: Arıburnu ve Anafartalar · Konu dosyası: Çanakkale: Arıburnu ve Anafartalar
1916 · Bitlis
1 Nisan 1916’da mirliva oldu; paşa unvanı bu rütbeyle geldi. 16. Kolordu komutanı olarak Ağustos 1916’da Muş ve Bitlis’in geri alınmasına katıldı.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
Kalıcı bağlantı: Muş, Bitlis ve paşa unvanı · Konu dosyası: Muş, Bitlis ve paşa unvanı
1917–1918 · Suriye
Yıldırım Ordular Grubu içindeki 7. Ordu’nun komutanı oldu, Falkenhayn’ın taarruz planına karşı çıkınca görevden ayrıldı ve 1918’de aynı orduya döndü. Çekilmeyi Halep yönünde yönetti; 13 Kasım 1918’de İstanbul’a vardı.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
19 Mayıs 1919 · Samsun
Mondros Mütarekesi’nin ardından ülkenin dört bir yanı işgal altındayken 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Bandırma vapuruyla Samsun’a ulaştı. Millî Mücadele’nin başlangıcı olarak kabul edilen tarih budur.
Kaynak Nutuk, I. bölüm
1335 senesi Mayıs’ının on dokuzuncu günü Samsun’a çıktım.
22 Haziran – 11 Eylül 1919
Amasya Genelgesi milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağını ilan etti. Erzurum (23 Temmuz – 7 Ağustos) ve Sivas (4–11 Eylül) kongreleri bütün yurdu kapsayan millî bir örgütlenmeyi ve Heyet-i Temsiliye’yi ortaya çıkardı.
Kaynak Amasya Tamimi; Nutuk, II. bölüm
23 Nisan 1920 · Ankara
İstanbul’un 16 Mart 1920’de resmen işgal edilmesinin ardından Ankara’da toplanan Meclis, millet adına yasama ve yürütme yetkisini üstlendi. Mustafa Kemal ertesi gün Meclis Başkanı seçildi.
23 Ağustos – 13 Eylül 1921
Başkomutan olarak yönettiği yirmi iki gün süren muharebe, Yunan ordusunun Ankara’ya ilerleyişini durdurdu. Meclis 19 Eylül 1921’de kendisine mareşal rütbesi ve gazi unvanını verdi.
Kaynak Nutuk, XII. bölüm
26 Ağustos – 9 Eylül 1922
Kocatepe’den yönetilen taarruz 30 Ağustos’ta Başkomutan Meydan Muharebesi ile sonuçlandı; ordu 9 Eylül’de İzmir’e girdi. 11 Ekim’de Mudanya Ateşkesi imzalandı.
Kaynak Nutuk, XIII. bölüm; CHP On Beşinci Yıl Kitabı (1938)
1 Kasım 1922 · Ankara
Büyük Millet Meclisi, saltanatı hilafetten ayırarak kaldırdı. Böylece egemenliğin tek temsilcisi olarak Meclis kaldı; son Osmanlı padişahı Vahideddin 17 Kasım’da İstanbul’dan ayrıldı.
Kaynak Nutuk, XIV. bölüm; Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921)
Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir.
24 Temmuz 1923 · Lozan
İsmet Paşa başkanlığındaki heyetin imzaladığı antlaşma, yeni Türk devletinin sınırlarını ve bağımsızlığını uluslararası alanda tanıttı; kapitülasyonlar kaldırıldı. Arşivdeki negatif imza masası değildir: Meurisse kapsamı 8 Kasım 1922’dir. Mustafa Kemal Lozan’da değildi.
Kaynak Nutuk, XV. bölüm
29 Ekim 1923 · Ankara
Ankara 13 Ekim’de başkent olmuştu. 29 Ekim’de kabul edilen kanunla devletin yönetim biçimi cumhuriyet olarak belirlendi ve Mustafa Kemal oybirliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Kaynak Kanun no. 364 (1923); Nutuk, XVI. bölüm
Türkiye Devletinin şekl-i hükûmeti Cumhuriyettir.
15–20 Ekim 1927 · Ankara
Cumhuriyet Halk Fırkası’nın kurultayında altı gün boyunca okuduğu konuşmada 1919’dan 1927’ye uzanan süreci belgeleriyle anlattı. Metin, “Gençliğe Hitabe” ile sona erer.
Kaynak Nutuk
9 Ağustos – 1 Kasım 1928
Sarayburnu’ndaki konuşmasıyla duyurulan yeni alfabe, yaz ve sonbahar boyunca yurt gezilerinde halka bizzat tanıtıldı. 1 Kasım 1928’de Harf Kanunu kabul edildi.
Kaynak Söylev ve Demeçleri III, no. 8, s. 108; Kanun no. 1353 (1928)
21 Haziran – 5 Aralık 1934
Soyadı Kanunu’nun ardından Meclis, 24 Kasım 1934’te kendisine “Atatürk” soyadını verdi. 5 Aralık’ta kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandı; ilk kadın milletvekilleri 1935’te Meclis’e girdi.
Kaynak TBMM; Atatürk Ansiklopedisi
Atatürk
10 Kasım 1938 · İstanbul
Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te hayatını kaybetti. Naaşı 19 Kasım’da Ankara’ya götürüldü ve geçici olarak Etnografya Müzesi’ne konuldu; 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledildi.
Kaynak Atatürk Ansiklopedisi
1 / 22
Oda 021905–1938
Kısa kronolojinin üzerinden atladığı komutanlıklar, antlaşmalar ve belgeler. Her dosyanın görseli, künyesi ve kaynakları ayrı sayfasındadır. Doğrulanamayan bir fotoğrafın yerine levha kondu.
011905
Mezuniyet ile cemiyet arasında geçen iki yıl, kronolojide tek cümledir. Görev yeri Şam’daki 5. Ordu’dur.
Şam, 1905–1907
021906
Siyasî hayat çoğu anlatıda İttihat ve Terakki ve Samsun’la başlar. İlk örgüt denemesi Şam’da, küçük bir cemiyettir.
Şam, 1906
031909
1907’deki Selanik geçişi ile 1911’deki Trablusgarp arasında kronoloji boştur. 1909 baharı bu boşluğun içindedir.
13 Nisan 1909
041912
Çanakkale’den önce, denizden ordu gönderilemeyen bir cephede, az sayıda Osmanlı subayıyla yerel kuvvetlerin yanında savaştı.
051914
Balkan Savaşları ile Çanakkale arasında geçen yıl cephede değil, Sofya’da bir ataşemiliterlik görevidir.
061915
19. Tümen ve Anafartalar, kronolojide iki cümledir. Bu yılın rütbesi albaylıktır.
071916
Paşa unvanı Çanakkale’de değil, 1 Nisan 1916’daki mirliva rütbesiyle geldi. Aynı yıl 16. Kolordu Muş ve Bitlis’i geri aldı.
081918
1917’de bir Alman taarruz planına karşı çıktı ve 7. Ordu komutanlığından ayrıldı. Grup komutanı değildi.
091923
Lozan’dan önce İzmir’de ekonomi ayrıca ele alındı. Ertesi yıl bir ticaret bankası kuruldu.
İzmir, 17 Şubat 1923
101925
Şapka, çoğu zaman bir kıyafet hikâyesi gibi anlatılır. Kanunun tarihi ile eldeki fotoğrafın vesilesi aynı şey değildir.
111926
Medenî kanun, hukuk listesinde bir satırdır. Burada o satırın dayandığı basılı sayfa durur.
121921
Lozan tek antlaşma değildir. Doğu sınırı, güney cephesi, Boğazlar ve komşuluk bağları ayrı belgelerdir; çoğunun imza masasında kendisi yoktu.
Moskova, 16 Mart 1921
131937
1937’de basılan ince bir ders kitabının kapağında adı yoktur. Bugünkü terimlerin bir bölümü o çalışmadan okul diline geçti.
141938
Son dış siyaset işidir. Hatay Devleti’ni gördü. Türkiye’ye katılmayı görmedi.
151938
Çiftlikler ölümünden önce Hazine’ye geçmişti. Vasiyetname, İş Bankası hisselerini yakınlarına bir gelir payı ayırarak iki kuruma bırakır.
5 Eylül 1938
Oda 031919–1923
Mütarekenin ardından ordu terhis ediliyor, başkentin önünde yabancı donanmalar demirliyordu. Dört yıl sonra Lozan’da yeni bir devletin sınırları tanınıyordu. Bu odada o dört yılı, dönemin fotoğrafları ve bir genelgenin aslıyla izliyoruz.
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi, İtilaf devletlerine güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıktığında herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı tanıyordu. Kısa süre içinde Musul, İskenderun, Antep, Maraş, Urfa ve Adana işgal edildi; 15 Mayıs 1919’da Yunan kuvvetleri İzmir’e çıktı.
Dört gün sonra Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Samsun’a ulaştı. Havza ve Amasya’daki görüşmelerin ardından 22 Haziran’da yayımlanan genelge, hareketin ilkelerini ilk kez yazıya döktü. 8’i 9 Temmuz’a bağlayan gece askerlikten istifa etti ve kongrelere sivil bir temsilci olarak katıldı.
Erzurum Kongresi vatanın bölünmez bir bütün olduğunu, manda ve himayenin kabul edilemeyeceğini ilan etti. Sivas Kongresi bu kararları bütün yurt adına benimsedi ve dağınık cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleştirdi.
Erzurum Kongresi hazırlıkları
Soldan sağa: Münir Akkaya, Refik Saydam, Mustafa Kemal, Süreyya Yiğit, Mazhar Müfit Kansu. Kongre 23 Temmuz’da toplanacaktı.
Fotoğrafçı bilinmiyor · Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) · Kamu malı
Yakından bak: Erzurum Kongresi hazırlıkları
Sivas Kongresi delegeleri
Kongre delegelerinin toplu fotoğrafı. Kongre 4–11 Eylül 1919 tarihleri arasında toplandı.
Fotoğrafçı bilinmiyor · Millî Eğitim Bakanlığı Atatürk fotoğrafları sergisi (Commons kaydına göre) · Kamu malı
Yakından bak: Sivas Kongresi delegeleriBelge incelemeB-01
Vatanın tamâmiyeti, milletin istiklâli tehlikededir.
Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.
Hükûmet-i merkeziyemiz İ’tilâf devletlerinin te’sîr ve murâkabesi altında mahsûr bulunduğundan der’uhde etdiği mes’ûliyetin îcâbâtını îfâ edememekdedir.
İstanbul hükümeti İtilaf devletlerinin etkisi ve denetimi altında kuşatılmış olduğundan üstlendiği sorumluluğun gereklerini yerine getirememektedir.
Bu hâl milletimizi ma’dûm tanıtdırıyor.
Bu durum milletimizi yok olmuş gibi gösteriyor.
Milletin istiklâlini yine milletin azim ve karârı kurtaracakdır.
Milletin bağımsızlığını yine milletin azmi ve kararlılığı kurtaracaktır.
Milletin hâl ü vaz’iyetini derpîş etmek ve sadâ-yı hukûkunu cihâna işitdirmek için her dürlü te’sîr ve murâkabeden âzâde bir hey’et-i milliyenin vücûdu elzemdir.
Milletin durumunu gözetmek ve hakkını dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak bir millî kurulun varlığı zorunludur.
Bunun için bi’l-muhâbere her tarafdan vâki’ olan teklîf ve ârzû-yı millî üzerine Anadolu’nun bi’l-vücûh en emîn mahalli olan Sivas’da millî bir kongrenin serî’an in’ikâdı takarrur etmişdir.
Bu amaçla, her yerden yazışmalarla gelen öneri ve millî istek üzerine, Anadolu’nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas’ta millî bir kongrenin hemen toplanması kararlaştırılmıştır.
Okuma notu Bu nüshada yukarıdaki cümleler, 1 numaralı maddenin içinde art arda gelir; yaygın yayımlardaki ayrı madde numaraları belgede yer almaz. 2. madde Erzurum Kongresi delegelerine, 3. ve 4. maddeler delege seçimine ve telgrafın alındığının bildirilmesine ayrılmıştır. Bugünkü Türkçeyle verilen satırlar editoryal bir sadeleştirmedir.
Transkripsiyon Amasya Tamimi, Kuruluş Safhasında Belgelerle TBMM, s. 18–21.
Büyük Millet Meclisi’nin açılışı
Ankara’daki ilk Meclis binasının önünde, açılış günü toplanan halk ve askerler.
Fotoğrafçı bilinmiyor · Kaynak belirtilmemiş web sitesi (Commons kaydına göre) · CC BY-SA 3.0
Yakından bak: Büyük Millet Meclisi’nin açılışıHeyet-i Temsiliye 27 Aralık 1919’da Ankara’ya geldi. Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 28 Ocak 1920’de Misak-ı Millî’yi kabul etti; İtilaf devletleri 16 Mart’ta İstanbul’u resmen işgal etti ve birçok mebus tutuklanarak Malta’ya sürüldü.
Yeni seçilen temsilciler ve İstanbul’dan gelebilen mebuslar 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplandı. Meclis, kendisini milletin iradesini temsil eden tek meşru güç olarak tanımladı. 20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu bu ilkeyi ilk maddesine yazdı; 12 Mart 1921’de Mehmet Âkif’in şiiri İstiklâl Marşı olarak kabul edildi.
Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir.
Batı Cephesi’nde kurulan düzenli ordu, Ocak ve Mart–Nisan 1921’deki İnönü muharebelerinde ilk sınavını verdi. Temmuz’daki Kütahya–Eskişehir muharebelerinin ardından ordu Sakarya’nın doğusuna çekildi. Meclis 5 Ağustos 1921’de Mustafa Kemal’i, Meclis’in yetkilerini kullanmak üzere üç ay süreyle başkomutan seçti.
Sakarya’da yirmi iki gün süren savunmanın ardından ordu bir yıl boyunca hazırlandı. 26 Ağustos 1922 sabahı Kocatepe’den başlatılan taarruz, 30 Ağustos’ta Başkomutan Meydan Muharebesi ile sonuçlandı; 9 Eylül’de İzmir’e girildi.
Sakarya öncesi cepheye hareket
Fotoğrafçı bilinmiyor · Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) · Kamu malı
Yakından bak: Sakarya öncesi cepheye hareket
Büyük Taarruz sırasında
Fotoğrafın üzerindeki el yazısı notlar, baskının sonradan arşivlenip açıklandığını gösteriyor. Commons kaydı görüntüyü 30 Ağustos 1922 sabahına tarihler.
Etem Tem · Genelkurmay Başkanlığı arşivi (Commons kaydına göre) · Kamu malı
Yakından bak: Büyük Taarruz sırasında
Kocatepe’de gözetleme
Fotoğrafçı bilinmiyor · Milliyet, 30 Ağustos 1934 (Commons kaydına göre) · Kamu malı
Yakından bak: Kocatepe’de gözetleme11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Ateşkesi, Doğu Trakya’nın savaş yapılmadan geri verilmesini sağladı. Büyük Millet Meclisi 1 Kasım’da saltanatı kaldırdı.
Lozan’da bir kez kesintiye uğrayan ve sekiz ay süren görüşmeler 24 Temmuz 1923’te antlaşmayla sonuçlandı. Üç ay sonra, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi.
Lozan’da Türk heyeti, Meurisse cam negatifi
Agence Meurisse basın negatifi. Ajans başlığı kareyi Lozan’daki Türk heyeti ve İsmet Paşa diye adlandırır. Dört figürden hangisinin İsmet Paşa olduğu plakada işaretli değildir. Kapsam tarihi 8 Kasım 1922’dir; 24 Temmuz 1923’teki imza günü değildir.
Agence Meurisse (ajans) · Bibliothèque nationale de France, Gallica — Meurisse 2310 A · Kamu malı
Yakından bak: Lozan’da Türk heyeti, Meurisse cam negatifiOda 041923–1938
On beş yıl içinde hukuk, eğitim, iktisat ve dış siyaset yeniden düzenlendi. Bu oda değişimi tek bir tarih sırasıyla değil, alanlarına göre ayrılmış bir kayıt defteri gibi okuyor.
Yeni harfleri anlatırken
Kayseri’de halka yeni Türk alfabesini tanıtırken. Harf Kanunu 1 Kasım 1928’de kabul edilecekti.
Fotoğrafçı bilinmiyor · T.C. Cumhurbaşkanlığı fotoğraf arşivi · Kamu malı
Yakından bak: Yeni harfleri anlatırkenOdak · 1928
Dil Encümeni’nin çalışmaları 1928 yazında sonuçlandı. 9 Ağustos gecesi Sarayburnu’nda yeni harfleri duyuran Gazi, sonraki haftalarda Tekirdağ’dan Kayseri’ye pek çok şehirde kara tahtanın başına geçerek alfabeyi bizzat anlattı.
Harf Kanunu 1 Kasım 1928’de kabul edildi. 1 Ocak 1929’da açılan Millet Mektepleri’nde okul çağını geçmiş yurttaşlar yeni harflerle okuma yazma öğrendi.
Kırmızıyla gösterilen altı harf, Latin harflerine eklenen işaretlerle Türkçenin seslerini karşılar. Q, W ve X alfabede yer almaz.
01
Egemenliğin kaynağı değişince devletin hukuku da yeniden yazıldı.
3 Mart 1924
Saltanattan ayrılarak bırakılan hilafet makamı da kaldırıldı; aynı gün Şer’iye ve Evkaf Vekâleti lağvedildi.
17 Şubat 1926
Resmî nikâhı, tek eşliliği ve miras ile boşanmada kadın–erkek eşitliğini esas alan kanun 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girdi.
10 Nisan 1928
“Devletin dini İslâm’dır” ibaresi Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’ndan çıkarıldı.
5 Şubat 1937
Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılâpçılık ilkeleri anayasaya girdi.
02
Okul, alfabe ve dil; yeni yurttaşın okuma yazmayla kurulan dünyası.
3 Mart 1924
Bütün eğitim ve öğretim kurumları Maarif Vekâleti’ne bağlanarak tek bir sistemde birleştirildi.
1 Kasım 1928
Türkçenin seslerine göre düzenlenen yirmi dokuz harflik yeni alfabe kabul edildi.
1 Ocak 1929
Okul çağını geçmiş yurttaşlara yeni harflerle okuma yazma öğretmek için ülke çapında kurslar açıldı.
12 Temmuz 1932
Türkçenin söz varlığını ve yapısını araştırmak üzere kuruldu; bugünkü Türk Dil Kurumu’nun başlangıcıdır.
1937
Maarif Vekâleti, kapağında adı olmadan Geometri’yi bastı. Açı, üçgen, yatay, artı ve çarpı gibi terimler bu çalışmayla okul diline girdi.
03
Bilimin yol göstericiliği, kurumlarla kalıcı kılınmak istendi.
15 Nisan 1931
Tarih araştırmalarını kurumsal bir çatı altında toplamak için kuruldu; bugünkü Türk Tarih Kurumu’dur.
1933
Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu; Almanya’dan ayrılmak zorunda kalan çok sayıda bilim insanı kadroya katıldı.
9 Ocak 1936
Ankara’da beşeri bilimlere ayrılmış ilk yükseköğretim kurumlarından biri olarak açıldı.
04
Gündelik hayatın ölçüleri; saat, takvim, kıyafet, ad ve oy.
25 Kasım 1925
Beş gün sonra tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasına ilişkin kanun da kabul edildi.
26 Aralık 1925
1 Ocak 1926’dan itibaren miladî takvim ve uluslararası saat sistemi kullanılmaya başlandı.
3 Nisan 1930 · 5 Aralık 1934
Kadınlar önce belediye seçimlerinde, ardından milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
21 Haziran 1934
Her yurttaşın bir soyadı taşıması zorunlu hâle geldi. Kasım 1934’te ağa, efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanlar da kaldırıldı.
05
Siyasal bağımsızlığın yanında üretim ve kredi de yeniden kuruldu.
17 Şubat 1923
Barış henüz imzalanmamışken toplanan kongre, iktisadı siyasal sonucun tamamlayıcısı olarak ele aldı. 4 Mart’a kadar sürdü.
26 Ağustos 1924
Ankara’da bir ticaret bankası olarak kuruldu. Sermayenin önemli bölümü, kendisine armağan edilen paradan ayrıldı.
11 Haziran 1937
Ankara’daki orman çiftliği ve öteki işletmeler, ölümünden önce Hazine’ye geçti.
06
Sınır, boğaz ve komşuluk, Lozan’dan ibaret olmayan antlaşmalarla kuruldu.
16 Mart 1921
Sovyet Rusya ile doğu sınırı ve dostluk. Heyet Ankara’dan gitti; kendisi Moskova’ya gitmedi. Batum Gürcistan’da kaldı.
20 Ekim 1921
Fransa ile güney cephesi kapandı. İskenderun sancağına özel bir yönetim bırakıldı; Hatay meselesi buradan çıktı.
20 Temmuz 1936
Lozan’ın Boğazlar’da kurduğu askerden arındırılmış rejim kalktı; egemenlik Türkiye’ye döndü.
2 Eylül 1938
Sancak ayrı bir devlet oldu. Türkiye’ye katılma kararı onun ölümünden sonra, 1939’da alındı.
Oda 05Sözler ve bağlamları
Buradaki her söz, yayımlandığı metinle karşılaştırılmıştır. Yazım kaynağın kendi imlasına bağlıdır; dönemin kelimeleri sadeleştirilmeden verilmiştir.
Atatürk’e atfedilen pek çok söz kaynak göstermeden dolaşır. Doğrulanamayan sözlere bu arşivde yer verilmedi.
15 Ekim 1927Cumhuriyet Halk Fırkası II. Kurultayı, Ankara
1335 senesi Mayıs’ının on dokuzuncu günü Samsun’a çıktım.
Nutuk’un ilk cümlesi. Rumî 1335 yılı, miladî 1919’a karşılık gelir. Konuşma, anlatısını bu tek tarihle açar ve sekiz yıllık süreci oradan başlatır.
Kaynak Nutuk, I. bölüm, “Samsun’a çıktığım gün vaziyet ve manzara-i umumiye”
Not Bazı yayımlarda cümle “1919 senesi Mayısının 19’uncu günü” biçiminde sadeleştirilmiştir.
Kalıcı bağlantı: Cumhuriyet Halk Fırkası II. Kurultayı, Ankara, 15 Ekim 1927
Ağustos–Eylül 1921 (Nutuk’ta aktarılışı: 1927)Sakarya Meydan Muharebesi
Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır. Vatanın, her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça, terk olunamaz.
Sakarya Meydan Muharebesi sırasında orduya verdiği savunma ilkesini Nutuk’ta bu sözlerle aktarır: savunma bir çizgiye değil, bütün ülkeye yayılır.
Kaynak Nutuk, XII. bölüm, “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır”
Kalıcı bağlantı: Sakarya Meydan Muharebesi, Ağustos–Eylül 1921 (Nutuk’ta aktarılışı: 1927)
1 Eylül 1922Büyük Taarruz, Başkomutan Meydan Muharebesi sonrası
Ordular, ilk hedefiniz Akdenizdir. İleri!
Başkomutan Meydan Muharebesi’nin ardından verilen emir. Nutuk’ta da ordunun “ilk verdiğim hedefe, Akdeniz’e” ulaştığı anlatılır.
Kaynak CHP On Beşinci Yıl Kitabı (1938), kronoloji, 1 Eylül 1922; Nutuk, XIII. bölüm
Kalıcı bağlantı: Büyük Taarruz, Başkomutan Meydan Muharebesi sonrası, 1 Eylül 1922
22 Eylül 1924Samsun, öğretmenlere konuşma
Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, muvaffakiyet için en hakiki mürşit ilimdir, fendir. İlim ve fennin haricinde mürşit aramak gaflettir, cehalettir, dalalettir.
Karadeniz gezisinde Samsun’daki İstiklal Ticaret Mektebi’nde öğretmenlerin verdiği çay ziyafetinde yaptığı konuşmadan. Hemen ardından bilimin de durmadan değiştiğini, bin yıl önceki kuralları bugün aynen uygulamanın bilim olmadığını söyler.
Kaynak Söylev ve Demeçleri II, no. 20, s. 349 vd.
Not Bazı araştırmacılar, konuşmanın ilk gazete yayınında “medeniyet için” yerine “maddiyat için, maneviyat için” ifadesinin geçtiğine dikkat çeker.
Kalıcı bağlantı: Samsun, öğretmenlere konuşma, 22 Eylül 1924
20 Ekim 1927Nutuk’un kapanışı
Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.
Nutuk’un son bölümü. Kurulan devleti anlattıktan sonra sorumluluğu “Bu neticeyi, Türk gençliğine emanet ediyorum.” sözleriyle bir sonraki kuşağa devreder.
Kaynak Nutuk, XIX. bölüm, “Türk gençliğine bıraktığım emanet”
9/10 Ağustos 1928İstanbul, Sarayburnu Parkı
Bizim ahenktar, zengin lisanımız yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir.
Sarayburnu Parkı’ndaki gece toplantısında yeni harflerle yazdığı notları bir dinleyiciye okutmaya çalıştıktan sonra söyledi; konuşmanın devamını Falih Rıfkı (Atay) okudu.
Kaynak Söylev ve Demeçleri III, no. 8, s. 108 (Hâkimiyet-i Milliye, 11 Ağustos 1928)
Kalıcı bağlantı: İstanbul, Sarayburnu Parkı, 9/10 Ağustos 1928
20 Nisan 1931Millete beyanname
Cumhuriyet Halk Fırkasının müstakar umumî siyasetini şu kısa cümle açıkça ifadeye kâfidir zannederim: Yurtta sulh, cihanda sulh için çalışıyoruz.
Seçimler öncesinde Gazi Mustafa Kemal imzasıyla yayımlanan beyannameden. İfadenin bilinen ilk kullanımıdır; daha sonra Türkiye’nin dış politika ilkesi olarak anayasalara girdi.
Kaynak Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV, s. 549–552; Eroğlu, AYK
29 Ekim 1933Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümü, Ankara
Millî kültürümüzü muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağız.
Onuncu Yıl Nutku’ndan. Konuşma “Az zamanda çok ve büyük işler yaptık” diye başlar, yapılanları yeterli görmez ve zaman ölçüsünün “asrımızın sürat ve hareket mefhumuna göre” düşünülmesini ister.
Kaynak Söylev ve Demeçleri III, no. 13, s. 208–209 (Hâkimiyet-i Milliye, 30 Ekim 1933)
Kalıcı bağlantı: Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümü, Ankara, 29 Ekim 1933
Oda 06Fotoğraf ve belge
Her kayıt; kimin çektiği ya da yayımladığı, bugün nerede bulunduğu ve hangi koşullarla kullanılabildiği bilgisiyle birlikte. Paris, Washington ve Hollanda’daki cam negatifler ile baskılar da bu odadadır. Bir kayda dokunun ya da seçin; büyük görüntü ve künye açılır.
Tür
Dönem
39 kayıt gösteriliyor
Harbiyeli Mustafa Kemal
1902
Harp Akademisi’nden mezuniyet günü
11 Ocak 1905
Trablusgarp’ta mücahit kuvvetlerinin önünde
1912
Sofya’da arkadaşlarıyla
1914
Yeniçeri kıyafetli portre
1924’ten önce
Çanakkale cephesinde
1915
Mirliva üniformasıyla stüdyo portresi
1916–1917
Bitlis ovasında atlı grup
16 Kasım 1916
Yaverleriyle, 7. Ordu komutanı
1917
Amasya Genelgesi (Tamim)
21–22 Haziran 1919
Erzurum Kongresi hazırlıkları
5 Temmuz 1919
Sivas Kongresi delegeleri
Eylül 1919
Sivas’ta heyet, Amerikan arşivindeki baskı
Eylül 1919
Büyük Millet Meclisi’nin açılışı
23 Nisan 1920
Kalpaklı portre, Agence Rol cam negatifi
c. 1920–1921
Sakarya öncesi cepheye hareket
12 Ağustos 1921
Nişanlı portre, Agence Rol cam negatifi
Ekim 1921
Kalpaklı portre
1922
Büyük Taarruz sırasında
Ağustos 1922
Kocatepe’de gözetleme
26 Ağustos 1922
Lozan’da Türk heyeti, Meurisse cam negatifi
8 Kasım 1922
Gazi portresi, Bain cam negatifi
1920’ler
Latife Hanım ile, Carpenter koleksiyonu
1923
Silindir şapkalı portre, Ankara
1925
Türk Kanunu Medenîsi, 1926 başlık sayfası
1926
Asrî Hafta dergisinde portre
7 Kânunusani 1926
Nutuk, ilk baskının iç kapağı
1927
Nutuk, ilk baskının 6. sayfası
1927
Yeni harfleri anlatırken
20 Eylül 1928
Vakit gazetesinde portre
28 Şubat 1930
Üniformalı portre
c. 1930
Bir okulda, Meurisse cam negatifi
21 Aralık 1930
Köylüler arasında, Meurisse cam negatifi
6 Şubat 1931
Papyonlu sivil portre
c. 1930–1938
10. yıl töreninde bisikletli geçiş, RGALİ
29 Ekim 1933
Fraklı portre, Fransızca başlıklı kartpostal
1923–1938
Sivas Lisesi’nde geometri dersi
13 Kasım 1937
Hatay’a ilişkin telgraf formu
1938
İstanbul’dan uğurlanış
19 Kasım 1938
Bu ölçütlere uyan kayıt yok. Filtrelerden birini “Tümü” olarak değiştirin.
Oda 07Yöntem ve kaynaklar
Gazi Mustafa Kemal, Nutuk (Cumhuriyet Halk Fırkası II. Kurultayı’nda 15–20 Ekim 1927’de okunan konuşma). Latin harfli metin: Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2015; Vikikaynak transkripsiyonu. Çevrim içi nüsha: Nutuk Kayıt sayfası: Nutuk
Sayfa numaraları baskıdan baskıya değiştiği için bölüm başlıklarıyla atıf yapılmıştır.
Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II (1922–1924), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara (Cumhuriyet’in 100. yılı baskısı). Çevrim içi nüsha: Söylev ve Demeçleri II Kayıt sayfası: Söylev ve Demeçleri II
Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt III (1925–1938), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara (Cumhuriyet’in 100. yılı baskısı). Çevrim içi nüsha: Söylev ve Demeçleri III Kayıt sayfası: Söylev ve Demeçleri III
Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri, Cilt IV (1917–1938), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara. Kayıt sayfası: Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV
Beyanname için verilen sayfa aralığı ikincil atıflardan alınmıştır; basılı nüshayla karşılaştırılmamıştır.
Cumhuriyet Halk Partisi, On Beşinci Yıl Kitabı, Ankara 1938. Çevrim içi nüsha: CHP On Beşinci Yıl Kitabı (1938) Kayıt sayfası: CHP On Beşinci Yıl Kitabı (1938)
Amasya Tamimi, 22 Haziran 1335 (1919), şifre 194. Tıpkıbasım: Sefer Yazıcı (ed.), Millî Egemenlik Belgeleri, TBMM Basımevi, Ankara 2015; transkripsiyon: Kuruluş Safhasında Belgelerle Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM Basımevi, Ankara 2021, s. 18–21. Çevrim içi nüsha: Amasya Tamimi Kayıt sayfası: Amasya Tamimi
Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, Kanun no. 85, 20 Ocak 1921. Kayıt sayfası: Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921)
Teşkilât-ı Esasiye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun, Kanun no. 364, 29 Ekim 1923. Kayıt sayfası: Kanun no. 364 (1923)
Resmî Gazete, 4 Nisan 1926, sayı 339. Sayı, Türk Kanunu Medenîsi’nin yayımlandığı sayıdır. Çevrim içi nüsha: Resmî Gazete, sayı 339 Kayıt sayfası: Resmî Gazete, sayı 339
Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun, Kanun no. 1353, 1 Kasım 1928 (Resmî Gazete, 3 Kasım 1928). Kayıt sayfası: Kanun no. 1353 (1928)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Rusya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti arasında dostluk antlaşması, 16 Mart 1921, Moskova. Kayıt sayfası: Moskova Antlaşması (1921)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Fransa arasında Ankara İtilafnamesi, 20 Ekim 1921. Kayıt sayfası: Ankara İtilafnamesi (1921)
Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında Balkan Antantı, 9 Şubat 1934, Atina. Kayıt sayfası: Balkan Antantı (1934)
Boğazlar rejimine ilişkin Montrö Sözleşmesi, 20 Temmuz 1936. Kayıt sayfası: Montrö Sözleşmesi (1936)
Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabad Paktı, 8 Temmuz 1937, Tahran. Kayıt sayfası: Sadabad Paktı (1937)
Atatürk Araştırma Merkezi, Atatürk Ansiklopedisi — hayat ve kronoloji maddeleri. Çevrim içi nüsha: Atatürk Ansiklopedisi Kayıt sayfası: Atatürk Ansiklopedisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi, “Meclis Tarihi” ve kanun arşivi. Çevrim içi nüsha: TBMM Kayıt sayfası: TBMM
Hamza Eroğlu, “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh”, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yayını. Çevrim içi nüsha: Eroğlu, AYK Kayıt sayfası: Eroğlu, AYK
Wikimedia Commons — dosya sayfaları, lisans ve kaynak beyanları. Her görselin bağlantısı “Görsel kaynakları” listesinde verilmiştir. Çevrim içi nüsha: Wikimedia Commons Kayıt sayfası: Wikimedia Commons
Alıntılar Atatürk Araştırma Merkezi’nin Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri baskısı, Nutuk metni ve dönemin resmî yayınlarıyla karşılaştırıldı. Tarihler kanun metinleri ve kurumsal kronolojilerle denetlendi.
Görseller tarihî fotoğraf ve belge taramalarından seçildi. Wikimedia Commons nüshaları, ABD Kongre Kütüphanesi kayıtları ve RGALİ kaynaklı açık lisanslı yayın için kaynak zinciri ve kullanım beyanı her künyede belirtilir. Yapay zekâ ile üretilmiş, renklendirilmiş veya onarılmış yeni görsel eklenmez; aynı karenin farklı kırpımları ayrı kayıt sayılmaz.
Kaynak zinciri bir arşiv veya yayın kurumuna kadar izlenebilen görseller kurumsal, yalnızca web sayfası ya da tarama üzerinden izlenebilenler ikincil kaynak zinciri olarak işaretlendi.
Bu sitede yapay zekâyla üretilmiş görsel yoktur. Kâğıt tonu, çizgiler ve katalog işaretleri tasarımın parçası olarak kodla çizilmiştir; tarihî görsellerin üzerinde rötuş yapılmamıştır.
| No. | Görsel | Üreten / bulunduğu yer | Kullanım durumu | Kayıt |
|---|---|---|---|---|
| B-01 | Amasya Genelgesi (Tamim)21–22 Haziran 1919 | Hüsrev, Kâzım, Ali Fuad, Hüseyin Rauf, Mustafa Kemal Sefer Yazıcı (ed.), Millî Egemenlik Belgeleri, TBMM Basımevi, 2015 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Amasya Genelgesi (Tamim) |
| B-02 | Asrî Hafta dergisinde portre7 Kânunusani 1926 | Asrî Hafta H. Duman vd., Osmanlı–Türk Süreli Yayınları ve Gazeteleri (1828–1928), c. 3, Ankara 2000, s. 20 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Asrî Hafta dergisinde portre |
| B-03 | Nutuk, ilk baskının iç kapağı1927 | Gazi Mustafa Kemal Internet Archive taraması |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Nutuk, ilk baskının iç kapağı |
| B-04 | Vakit gazetesinde portre28 Şubat 1930 | Vakit gazetesi İstanbul Üniversitesi koleksiyonu (Commons kaydına göre) |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Vakit gazetesinde portre |
| B-05 | Hatay’a ilişkin telgraf formu1938 | Fotoğrafçı bilinmiyor Türk hükümet arşivleri (Commons kaydına göre; dosya numarası yok) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Hatay’a ilişkin telgraf formu |
| B-06 | Türk Kanunu Medenîsi, 1926 başlık sayfası1926 | Suhulet Kütüphanesi (Semih Lütfi) Internet Archive — turkkanunumedens0001tu |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Türk Kanunu Medenîsi, 1926 başlık sayfası |
| B-07 | Nutuk, ilk baskının 6. sayfası1927 | Gazi Mustafa Kemal Internet Archive — Nutuk-MustafaKemalTarafindan1927 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Nutuk, ilk baskının 6. sayfası |
| K-01 | Kalpaklı portre, Agence Rol cam negatific. 1920–1921 | Agence Rol (ajans) Bibliothèque nationale de France, Gallica — Rol 63404 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Kalpaklı portre, Agence Rol cam negatifi |
| K-02 | Harbiyeli Mustafa Kemal1902 | Fotoğrafçı bilinmiyor Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Harbiyeli Mustafa Kemal |
| K-03 | Harp Akademisi’nden mezuniyet günü11 Ocak 1905 | Nicolas Andriomenos Cengiz Kahraman, “Fotoğrafçı Andriomenos’lar”, Atlas Tarih 57 (2019), s. 90 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Harp Akademisi’nden mezuniyet günü |
| K-04 | Çanakkale cephesinde1915 | Fotoğrafçı bilinmiyor Genelkurmay Başkanlığı arşivi (Commons kaydına göre) |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Çanakkale cephesinde |
| K-05 | Erzurum Kongresi hazırlıkları5 Temmuz 1919 | Fotoğrafçı bilinmiyor Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Erzurum Kongresi hazırlıkları |
| K-06 | Sivas Kongresi delegeleriEylül 1919 | Fotoğrafçı bilinmiyor Millî Eğitim Bakanlığı Atatürk fotoğrafları sergisi (Commons kaydına göre) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Sivas Kongresi delegeleri |
| K-07 | Büyük Millet Meclisi’nin açılışı23 Nisan 1920 | Fotoğrafçı bilinmiyor Kaynak belirtilmemiş web sitesi (Commons kaydına göre) |
CC BY-SA 3.0 İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Büyük Millet Meclisi’nin açılışı |
| K-08 | Sakarya öncesi cepheye hareket12 Ağustos 1921 | Fotoğrafçı bilinmiyor Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Sakarya öncesi cepheye hareket |
| K-09 | Büyük Taarruz sırasındaAğustos 1922 | Etem Tem Genelkurmay Başkanlığı arşivi (Commons kaydına göre) |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Büyük Taarruz sırasında |
| K-10 | Kocatepe’de gözetleme26 Ağustos 1922 | Fotoğrafçı bilinmiyor Milliyet, 30 Ağustos 1934 (Commons kaydına göre) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Kocatepe’de gözetleme |
| K-11 | Kalpaklı portre1922 | Fotoğrafçı bilinmiyor Spaarnestad Photo / Nationaal Archief — SFA001010357 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Kalpaklı portre |
| K-12 | Lozan’da Türk heyeti, Meurisse cam negatifi8 Kasım 1922 | Agence Meurisse (ajans) Bibliothèque nationale de France, Gallica — Meurisse 2310 A |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Lozan’da Türk heyeti, Meurisse cam negatifi |
| K-13 | Yeni harfleri anlatırken20 Eylül 1928 | Fotoğrafçı bilinmiyor T.C. Cumhurbaşkanlığı fotoğraf arşivi |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Yeni harfleri anlatırken |
| K-14 | Üniformalı portrec. 1930 | SKS News The New York Times Magazine, 9 Mart 1930, s. 4 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Üniformalı portre |
| K-15 | İstanbul’dan uğurlanış19 Kasım 1938 | Ali Saim Ülgen Arşivi SALT Araştırma |
Bilinen telif kısıtlaması yok | Wikimedia Commons kaydı: İstanbul’dan uğurlanış |
| K-16 | Trablusgarp’ta mücahit kuvvetlerinin önünde1912 | Fotoğrafçı bilinmiyor Fotoğraf albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Trablusgarp’ta mücahit kuvvetlerinin önünde |
| K-17 | Sofya’da arkadaşlarıyla1914 | Fotoğrafçı bilinmiyor Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Sofya’da arkadaşlarıyla |
| K-18 | Bitlis ovasında atlı grup16 Kasım 1916 | Fotoğrafçı bilinmiyor Atatürk albümü taraması (Commons üzerinden) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Bitlis ovasında atlı grup |
| K-19 | Mirliva üniformasıyla stüdyo portresi1916–1917 | Fotoğrafçı bilinmiyor Kalıcı bağlantı hdl:11543/1021 (Commons kaydı) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Mirliva üniformasıyla stüdyo portresi |
| K-20 | Yaverleriyle, 7. Ordu komutanı1917 | Fotoğrafçı bilinmiyor Web sayfası (Commons kaydına göre) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Yaverleriyle, 7. Ordu komutanı |
| K-21 | Sivas Lisesi’nde geometri dersi13 Kasım 1937 | Fotoğrafçı bilinmiyor Web sayfası (Commons kaydına göre) |
Kamu malı İkincil kaynak zinciri |
Wikimedia Commons kaydı: Sivas Lisesi’nde geometri dersi |
| K-22 | Yeniçeri kıyafetli portre1924’ten önce | Fotoğrafçı bilinmiyor Spaarnestad Photo — SFA003004015 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Yeniçeri kıyafetli portre |
| K-23 | Silindir şapkalı portre, Ankara1925 | Fotoğrafçı bilinmiyor Spaarnestad Photo — SFA022000100 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Silindir şapkalı portre, Ankara |
| K-24 | Gazi portresi, Bain cam negatifi1920’ler | Bain News Service Library of Congress, Prints and Photographs — LCCN 2014716853 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Gazi portresi, Bain cam negatifi |
| K-25 | Papyonlu sivil portrec. 1930–1938 | Fotoğrafçı bilinmiyor Nationaal Archief — SFA003017837 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Papyonlu sivil portre |
| K-26 | Bir okulda, Meurisse cam negatifi21 Aralık 1930 | Agence Meurisse (ajans) Bibliothèque nationale de France, Gallica — Meurisse 81241 A |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Bir okulda, Meurisse cam negatifi |
| K-27 | Köylüler arasında, Meurisse cam negatifi6 Şubat 1931 | Agence Meurisse (ajans) Bibliothèque nationale de France, Gallica — Meurisse 82308 A |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Köylüler arasında, Meurisse cam negatifi |
| K-28 | Nişanlı portre, Agence Rol cam negatifiEkim 1921 | Agence Rol (ajans) Bibliothèque nationale de France, Gallica — Rol 69449 |
Kamu malı | Wikimedia Commons kaydı: Nişanlı portre, Agence Rol cam negatifi |
| K-29 | Latife Hanım ile, Carpenter koleksiyonu1923 | Fotoğrafçı bilinmiyor Library of Congress — LOT 11462; LC-USZ62-139361; LCCN 2010648426 |
Kamu malı | Library of Congress kaydı: Latife Hanım ile, Carpenter koleksiyonu |
| K-30 | Sivas’ta heyet, Amerikan arşivindeki baskıEylül 1919 | Fotoğrafçı bilinmiyor Library of Congress — cph.3c02031 |
Kamu malı | Library of Congress kaydı: Sivas’ta heyet, Amerikan arşivindeki baskı |
| K-31 | Fraklı portre, Fransızca başlıklı kartpostal1923–1938 | Direction Générale de la Presse, Ankara (yayıncı) Library of Congress — pcrd.1b13409 |
Kamu malı | Library of Congress kaydı: Fraklı portre, Fransızca başlıklı kartpostal |
| K-32 | 10. yıl töreninde bisikletli geçiş, RGALİ29 Ekim 1933 | Fotoğrafçı bilinmiyor Rusya Devlet Edebiyat ve Sanat Arşivi (RGALİ); BRIQ 4/4 (2023), s. 92 üzerinden |
CC BY 4.0 İkincil kaynak zinciri |
RGALİ fotoğrafının BRIQ yayını: 10. yıl töreninde bisikletli geçiş, RGALİ |
Bu ilk sürümde bilinçli olarak boş bırakılan ya da güçlendirilmesi gereken alanlar:
Samsun’a çıkış, 19 Mayıs 1919
O güne ait doğrulanmış bir fotoğraf bulunamadı; zaman çizelgesinde Nutuk’un açılış cümlesi tipografik levha olarak kullanıldı.
Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) ve Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923)
Ceride-i Resmiye veya TBMM zabıt sayfasının Commons’taki taraması bulunamadı. 1922 ve 1923 kararlarının sayı numarası, doğrulanmış bir gazete sayfasına bağlanmadan bırakıldı. Zaman çizelgesindeki cümleler mevcut kanun metinlerinden duruyor.
TBMM açılış fotoğrafının kurumsal nüshası
Kullanılan dosyanın tarihî kaynağı Commons’ta belirtilmemiş. TBMM Arşivi veya Genelkurmay ATASE nüshasıyla değiştirilmeli.
Kadınlara seçme ve seçilme hakkı (3 Nisan 1930, 5 Aralık 1934)
Belediye ve milletvekili seçimlerine ilişkin Resmî Gazete veya TBMM sayfasının Commons’taki taraması bulunamadı. Tarihler dönüşüm listesinde duruyor; ayrı bir belge görseli eklenmedi.
Resmî Gazete, 4 Nisan 1926, sayı 339
Türk Kanunu Medenîsi’nin yayımlandığı sayı resmigazete.gov.tr arşivinde doğrulandı. Bu PDF Commons’ta olmadığı için görsel hattına alınmadı. Arşivde, aynı yılın Suhulet baskısının başlık sayfası (B-06) durur.
Selanik’teki doğduğu ev ve çocukluk dönemi
Kaynağı ve kullanım koşulu doğrulanmış dönem fotoğrafı eklenmedi.
Sesli ve hareketli arşiv
Konuşma kayıtları ve film görüntüleri telif durumu ayrıca incelenmeden eklenmedi.
Vatan ve Hürriyet Cemiyeti, 1906
Cemiyetin toplantısına ait doğrulanmış bir fotoğraf bulunamadı; konu dosyasında tipografik levha kullanıldı.
İzmir İktisat Kongresi’nin açılışı, 17 Şubat 1923
Kaynağı doğrulanabilen bir tören fotoğrafı seçilmedi.
Moskova, Montrö ve Sadabad imza törenleri
Bu törenlerde kendisi bulunmadığı için törene ait bir portre eklenmedi.
Çiftliklerin devri (11 Haziran 1937) ve vasiyetname (5 Eylül 1938)
Devir yazısının ve imza anının doğrulanmış fotoğrafı eklenmedi. Vasiyetnamenin tam metni satır satır yayımlanmadı.
Hatay telgrafının el yazısı gövdesi
Formun taraması arşive girdi; el yazısı satırlar çözülmeden bir söz gibi yayımlanmadı. Commons tarihi ile formdaki yıl çelişir.
_-_btv1b530466803.jpg){kind=link}
_met_bontmuts,_1e_president_van_de_republiek_Turkije,_SFA001010357.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
,_M%C3%BCcahit_Bedevi_Kuvvetleri_%C3%B6n%C3%BCnde_emirlerini_yazd%C4%B1r%C4%B1rken._Trablusgarp.png){kind=link}
.jpg){kind=link}
_tijdens_een_gekostumeerd_feest_in_Janitsarenkledij,_voor_1924,_SFA003004015.jpg){kind=link}
_met_hoge_hoed_en_in_rokkostuum,_SFA022000100.jpg){kind=link}
_(1881-1938)_in_westers,_SFA003017837.jpg){kind=link}
